Wie in het Ancien Regime een ernstig misdrijf had gepleegd, kon daarvoor aan de vorst gratie vragen. Het relaas over het misdrijf kreeg in het proces van gratieverlening een centrale rol en werd ook opgetekend in de gratiebrief. De storytelling van de aanvrager geeft ons de toegang tot een schat aan historische informatie. De levendige verhalen over conflicten, geweld en ontwrichting van het dagelijkse leven bieden een unieke blik op alledaagse lokale geschiedenis. Gratiebrieven laten ook toe om nieuw licht te werpen op machtsstructuren en sociale verhoudingen en op de ontwikkeling van het strafrecht in de vroegmoderne Nederlanden.
Het Rijksarchief bewaart duizenden gratiebrieven die door de Bourgondische en Habsburgse vorsten aan hun onderdanen werden verleend. Deze verzameling behoort tot de meest prominente vroegmoderne archiefreeksen in het Rijksarchief, niet alleen omwille van hun juridische betekenis en de rijkdom van hun narratieve structuren, maar ook omwille van de uitzonderlijk lange tijdspanne die ze bestrijkt (15e eeuw – vroege 18e eeuw).
Om deze rijke, nauwelijks ontgonnen bronnen beter te ontsluiten startte in augustus 2021 bij het Rijksarchief het PARDONS-project, in samenwerking met de KU Leuven, de UCLouvain en de vzw Histories. Uit de eerste kennismaking met het bronnencorpus blijkt dat hierin ook vele ‘Antwerpse gratiebrieven’ zijn bewaard. Aan de hand van enkele sprekende Antwerpse voorbeelden, geven projectmedewerker Gert Gielis en promotor Hans Cools toelichting bij het PARDONS-project en de onderzoeksmogelijkheden die gratiebrieven bieden. Zij werpen bijvoorbeeld nieuw licht op het herstel van de orde na het oproer van de ‘Quae werelt’ in 1477 of de organisatie van illegale loterijen in de zestiende eeuw.
Het webinar van deze lezing is hier te bekijken voor onze leden na Aanmelden (rechtsboven) op deze website.